Chùa Bắc Biên (Phúc Xá tự), còn được biết đến với tên gọi chùa An Xá, là một di tích lịch sử – văn hóa tiêu biểu gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của vùng đất kinh kỳ xưa.Tên gọi An Xá vốn là tên làng cổ từng tọa lạc trong thành Đại La, trước khi Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long vào năm 1010. Thực hiện chiếu dời đô, người dân làng An Xá đã chuyển ra sinh sống tại bãi giữa sông Hồng, hình thành nên châu Cơ Xá, song ngôi chùa vẫn giữ tên gọi cũ là An Xá tự.
Chùa An Xá (chùa Bắc Biên)
Trải qua các thời kỳ lịch sử từ Lê sơ, Mạc, Lê Trung hưng đến Nguyễn, địa danh Cơ Xá có nhiều thay đổi về hành chính. Đến nay, chùa Bắc Biên tọa lạc tại tổ 8, cụm Ngọc Thụy, phường Bồ Đề, thành phố Hà Nội. Trong quá trình tồn tại, phát triển do sự biến đổi dòng chảy của sông Hồng, chùa Bắc Biên đã nhiều lần di chuyển vị trí và năm 1920, chùa được dời vào vị trí hiện nay, nơi có địa thế ổn định và tồn tại cho đến ngày nay. Chùa Bắc Biên thuộc cụm di tích Trung Hà – Bắc Biên, nằm trong khuôn viên rộng gần 3.000m², có kiến trúc mang đặc trưng thời Nguyễn. Bên cạnh chùa là đình Phúc Xá thờ Lý Thường Kiệt – vị anh hùng dân tộc, người có quê gốc tại làng An Xá xưa. Cả đình và chùa đều quay hướng Nam, phía trước là ao sen, tạo nên không gian văn hóa tâm linh hài hòa, cổ kính. Năm 1991, chùa đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia.
Trong hệ thống di vật quý của chùa, nổi bật nhất là quả chuông cổ – hiện đã được công nhận là Bảo vật quốc gia. Theo nội dung minh văn khắc trên chuông, chuông được đúc vào năm 1690, dưới thời Lê Trung hưng. Việc đúc chuông do các quan viên và nhân dân châu Cơ Xá đứng ra quyên góp, tổ chức thực hiện với sự tham gia của 58 vị chức sắc, hương lão, cùng đông đảo nhân dân trong và ngoài địa phương. Điều này thể hiện tinh thần đoàn kết cộng đồng, sự đồng lòng hướng về đời sống tín ngưỡng và văn hóa.
Chuông chùa An Xá (chùa Bắc Biên) - Bảo vật Quốc gia
Chuông chùa An Xá không chỉ có giá trị về mặt lịch sử mà còn mang ý nghĩa nghệ thuật và văn hóa sâu sắc. Những dòng minh văn trên chuông là tư liệu quý phản ánh đời sống xã hội, tổ chức cộng đồng và tín ngưỡng của người Việt thế kỷ XVII. Trải qua hơn ba thế kỷ, quả chuông vẫn được gìn giữ nguyên vẹn và sử dụng thường xuyên trong sinh hoạt tôn giáo của nhà chùa.
Ngày 3/2/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 236/QĐ-TTg về việc công nhận Bảo vật quốc gia (Đợt 14), chuông chùa An Xá (chùa Bắc Biên), phường Bồ Đề, Thành phố Hà Nội chính thức được ghi danh là Bảo vật quốc gia. Đây là sự ghi nhận xứng đáng đối với giá trị đặc biệt tiêu biểu của hiện vật, đồng thời là niềm vinh dự, tự hào của chính quyền và nhân dân địa phương. Đồng thời khẳng định giá trị đặc biệt tiêu biểu của di sản văn hóa dân tộc. Đây cũng là cơ sở quan trọng để phường Bồ Đề tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị di tích, góp phần giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Hiện nay, Bảo vật quốc gia – chuông chùa An Xá được treo trang trọng tại gác tầng hai của Tam quan chùa Bắc Biên – công trình mới được tôn tạo khang trang với kiến trúc hai tầng, ba cửa. Tiếng chuông chùa ngân vang mỗi ngày không chỉ là âm thanh của đời sống tâm linh mà còn là biểu tượng của sự trường tồn, kết nối quá khứ với hiện tại và tương lai.