Ngay sau khi nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa ra đời, ngày 3/9/1945, tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: "Trước chúng ta đã bị chế độ quân chủ chuyên chế cai trị, rồi đến chế độ thực dân không kém phần chuyên chế, nên nước ta không có Hiến pháp. Nhân dân ta không được hưởng quyền tự do dân chủ. Chúng ta phải có một Hiến pháp dân chủ. Tôi đề nghị Chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu. Tất cả công dân trai gái mười tám tuổi đều có quyền ứng cử và bầu cử, không phân biệt giàu nghèo, tôn giáo, dòng giống, v.v..".
Theo Sắc lệnh số 14-SL ngày 8/9/1945 về cuộc Tổng tuyển cử để bầu Quốc hội do Chủ tịch Chính phủ lâm thời ký cũng ghi rõ, Việt Nam sẽ theo chính thể dân chủ cộng hòa và Chính phủ nhân dân toàn quốc sẽ do một Quốc dân đại hội bầu theo lối phổ thông đầu phiếu cử lên; nhân dân Việt Nam do Quốc dân đại hội thay mặt là quyền lực tối cao để cho nước Việt Nam một Hiến pháp dân chủ cộng hòa...
Chủ tịch Hồ Chí Minh đến bầu cử tại nhà số 10, phố Hàng Vôi, Hà Nội. Ảnh tư liệu
Thực hiện quyền dân chủ cho quần chúng, bầu Quốc hội để soạn ra Hiến pháp, bầu Chính phủ... cũng chính là những nhiệm vụ quan trọng để củng cố và tăng cường chính quyền trong bối cảnh nhiều khó khăn, thử thách, phải đối phó với âm mưu phá hoại của thù trong giặc ngoài khi đó. Do vậy, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội được nhân dân cả nước phấn khởi đón nhận và chuẩn bị như ngày hội lớn của dân tộc.
Ý nghĩa của lá phiếu do mỗi người dân tự ghi và tự bỏ vào thùng phiếu được Chủ tịch Hồ Chí Minh viết trong "Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu" gửi toàn dân, ngày 5/1/1946:
“Ngày mai mồng 6 tháng Giêng năm 1946.
Ngày mai là một ngày sẽ đưa quốc dân ta lên con đường mới mẻ.
Ngày mai, dân ta sẽ tỏ cho các chiến sĩ ở miền Nam rằng: Về mặt trận quân sự, thì các chiến sĩ dùng súng đạn mà chống quân thù. Về mặt chính trị, thì nhân dân dùng lá phiếu mà chống với quân địch. Một lá phiếu cũng có sức lực như một viên đạn”...
Trên trang nhất Báo Quốc hội, số đặc biệt, ngày 6/1/1946 đã in trân trọng ảnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh và bút tích lời kêu gọi của Người: "Khuyên đồng bào nam nữ 18 tuổi trở lên hôm nay tất cả đều đi bỏ phiếu, để bầu những đại biểu xứng đáng vào Quốc hội đầu tiên của nước ta".
Ngày 6/1/1946, cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên đã diễn ra rất sôi nổi ở các vùng miền. Người dân đi bỏ phiếu trong không khí tràn đầy phấn khởi của ngày hội dân chủ. Tại Hà Nội, trung tâm của cả nước, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh ra ứng cử, nhân dân Thủ đô đã hăng hái tham gia Tổng tuyển cử bất chấp sự phá hoại của kẻ thù. Đúng 7 giờ, tiếng chuông, tiếng trống ở các nhà thờ, chùa chiền, tiếng pháo nổ vang lên khắp phố phường kéo dài tới 15 phút báo hiệu giờ Tổng tuyển cử bắt đầu... Hàng chục vạn cử tri Thủ đô đi làm nghĩa vụ công dân. Có cụ già 70, 80 tuổi được con cháu cõng đi bỏ phiếu, nhiều người mù nhờ người nhà dẫn đến tận hòm phiếu để tự tay mình làm nhiệm vụ công dân...
Mặc dù phải đối phó với những âm mưu phá hoại của kẻ thù, nhất là ở miền Nam bom đạn rất ác liệt nhưng cuộc bầu cử vẫn thực hiện thành công. Với gần 90% tổng số cử tri đi bỏ phiếu, cả nước bầu được 333 đại biểu, trong đó công nhân, nông dân, chiến sĩ cách mạng chiếm 87%; 10 đại biểu là phụ nữ; 34 đại biểu dân tộc thiểu số; có đại diện cho cả 3 miền Bắc-Trung-Nam, các giới từ những nhà cách mạng lão thành, thương gia, nhân sĩ, trí thức và các nhà hoạt động văn hóa đến tôn giáo... Chủ tịch Hồ Chí Minh trúng cử với số phiếu cao nhất (98,4%). (theo "Lịch sử Quốc hội Việt Nam 1946-1960", Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000).
Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên ở Việt Nam đã giành được thắng lợi. Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa ra đời. Sau đó, Quốc hội thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa; thành lập Chính phủ mới thay thế Chính phủ lâm thời do Quốc dân đại hội ở Tân Trào bầu trước ngày Tổng khởi nghĩa... Thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 đánh dấu mốc phát triển nhảy vọt đầu tiên về thể chế dân chủ của nước Việt Nam. Như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: Thắng lợi của Tổng tuyển cử là "kết quả của sự hy sinh, tranh đấu của tổ tiên ta, nó là kết quả của sự đoàn kết anh dũng phấn đấu của toàn thể đồng bào Việt Nam ta, sự đoàn kết của toàn thể đồng bào không kể già trẻ, lớn bé, gồm tất cả các tôn giáo, tất cả các dân tộc trên bờ cõi Việt Nam đoàn kết chặt chẽ thành một khối hy sinh không sự nguy hiểm tranh lấy nền độc lập cho Tổ quốc".
Có thể nói, năm 1946-một năm với dồn dập các sự kiện lớn, đánh dấu những chuyển động chưa từng diễn ra trong lịch sử. Đó là sự kiến lập nền dân chủ cộng hòa và sự chèo chống con thuyền cách mạng vượt qua bao ghềnh thác để giữ cho được chủ quyền độc lập, dưới sự lãnh đạo anh minh của lãnh tụ Hồ Chí Minh. Đầu năm là Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội thành công, đến cuối năm lại là tiếng súng toàn quốc kháng chiến bùng nổ. Ngày 19/12/1946, Bác Hồ ra "Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến", mở đầu một cuộc trường chinh gian khổ của dân tộc sau đó. Năm 1946 cũng là năm dân tộc đứng trước những nhiệm vụ cực kỳ khẩn thiết: Vừa phải giành và giữ cho được chủ quyền dân tộc trong một tình thế vô cùng phức tạp về chính trị; đồng thời là nhiệm vụ kiến thiết để hồi sinh và xây dựng đất nước sau nạn đói năm 1945; và xây dựng ý thức công dân sau hơn 80 năm dưới ách nô lệ.
Tất cả được Hồ Chí Minh tóm lại trong 3 nhiệm vụ: Chống giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm. Cả 3 đều quyết liệt và phải được ứng phó bởi một trí tuệ sáng suốt và tỉnh táo. Nạn đói dần dần được khắc phục nhờ vào các phong trào: Tăng gia sản xuất, tấc đất tấc vàng, hũ gạo tiết kiệm và những bức thư kêu gọi nhà nông... Giặc dốt được thanh toán bởi phong trào bình dân học vụ, cuốn hút mọi tầng lớp trí thức tham gia. Và giặc ngoại xâm, bằng những đối sách rất linh hoạt của Chủ tịch Hồ Chí Minh, qua Hiệp định sơ bộ 6/3, Tạm ước 14/9, cùng với chuyến đi Pháp 4 tháng trong tư cách thượng khách của Chính phủ Pháp...
Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà cách mạng, vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam. Bởi chính Người là hiện thân tuyệt vời nhất cho lòng yêu nước và khối đoàn kết toàn dân, không phân biệt chính kiến, tôn giáo và giai cấp... Một khát vọng, một ý chí, một tầm vóc, một bản lĩnh gần như được đúc kết trọn vẹn trong bài "Trả lời các nhà báo nước ngoài" vào tháng 1/1946: “Tôi tuyệt nhiên không ham muốn công danh phú quý chút nào. Bây giờ phải gánh chức Chủ tịch là vì đồng bào ủy thác thì tôi phải gắng sức làm, cũng như một người lính vâng mệnh lệnh của quốc dân ra trước mặt trận... Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”...
Nguồn: Báo Hải quân Việt Nam